روان زخم یا تروما چیست؟
کلمه تروما در لغت به معنای زخم، شوک یا جراحت است؛ ولی منظور از تروما در روانشناسی تأثیری است که حوادث بسیار استرسزا، ترسناک یا ناراحتکننده بر روان انسان به همراه دارد. در واقع تروما واکنش فرد نبست به اتفاقی است که ظرفیت مواجهه و هضم آن را ندارد. این تجربه ممکن است یکبار اتفاق بیفتد یا بارها تکرار شود و همچنین ممکن است مجموعهای از وقایع باشد که برای خود فرد یا اطرافیانش رخ میدهد. برای مثال این اتفاقات میتواند شامل ازدستدادن والدین، تصادفات رانندگی، خشونت فیزیکی، تجاوز جنسی، تجارب جنگی، بلایای طبیعی و… باشد.
پس از مواجهه با اینگونه تجربیات فرد معمولاً این تجربه را در ذهن خود بارهاوبارها مرور میکند و راجع به آنچه اتفاق افتاده فکر میکند. همچنین این اتفاق تغییراتی در عملکرد مغز ایجاد میکند که باعث هوشیاری بیش از حد در موقعیتهای مختلف، کاهش احساس امنیت و افزایش تحریکپذیری میشود؛ در این شرایط فرد احساس میکند که هر لحظه ممکن است فاجعهای رخ دهد. علاوه بر این یک فرد آسیبدیده طیف وسیعی از احساسات مانند درماندگی، ترس، خشم و غم را نیز بلافاصله پس از آن یا در طولانیمدت تجربه میکند.
البته به این نکته هم دقت کنید که افراد تجربیات را متفاوت پردازش میکنند و واکنش همه افراد به هر رویدادی یکسان نیست. یعنی حادثهای که باعث بروز تروما در یک فرد میشود، ممکن است برای فرد دیگری مشکلی ایجاد نکند. همچنین تروما در هر سنی میتواند اتفاق بیفتد و هم کودکان و هم بزرگسالان در معرض خطر هستند.
انواع تروما در روانشناسی چیست
بسیاری از تجربیات مهم زندگی میتوانند آسیبزا باشند و باعث ایجاد تروما شوند. به همین دلیل انواع مختلفی از تروما وجود دارد که پیامدهای متفاوتی برای سلامت روان دارند؛ در ادامه با برخی از آنها آشنا میشویم:
تروما در کودکان و نوجوانان
تروما در کودکان و نوجوانان یکی از رایجترین انواع تروما روانی است که ناشی از تجارب نامطلوب دوران کودکی است. در واقع منظور از تجارب دوران کودکی طیف وسیعی از موقعیتهای سخت و بالقوه آسیبزا مثل نادیدهگرفتهشدن، تحقیر، سوءاستفاده جنسی و… است که کودکان یا به طور مستقیم با آن مواجه میشوند یا شاهد آن هستند. مواجه با این رویدادها ممکن است پیوند عاطفی بین کودک و والدین را مختل کند و بر روند طبیعی رشد تأثیر منفی بگذارد. علاوه بر این معمولاً آسیب عاطفی از این اتفاقها میتواند تا بزرگسالی ادامه داشته باشد و احتمال ابتلا به مشکلات روانی را افزایش دهد. به همین علت والدین در صورت مشاهده هر یک از علائم و اتفاقات گفته شده در مورد فرزندان خود باید با مشاوره کودک و نوجوان صحبت کرده و راهنمایی دریافت کنند.
